Op vrijdag 5 oktober 2018 zette groep 6-7-8 het bericht Fossielen bij Keizersrande op de groepspagina. In het overzicht van de groepspagina staat het bovenaan, boven het bericht over het stenen kruis van oktober 2017. Met fossielen kwam de bovenbouw uit bij een onderwerp dat nog veel verder teruggaat dan de geschiedenis van mensen: de geschiedenis van het landschap zelf.
Een landgoed aan de IJssel
Keizersrande ligt bij Diepenveen, net ten noorden van Deventer, aan dezelfde kant van de IJssel als Den Nul. Het landgoed is van Stichting IJssellandschap en bestaat uit grond binnen de dijk en uiterwaarden buiten de dijk. De uiterwaarden langs de IJssel zijn een beschermd natuurgebied, onderdeel van het Europese netwerk Natura 2000.
De rivier als bouwer
Een rivier vervoert zand, grind en klei, en zet dat verderop weer af. Zo heeft de IJssel het landschap rond Den Nul mee gevormd. In de uiterwaarden, het land tussen de rivier en de dijk, blijft na hoog water een laagje klei achter. Van die klei werden vroeger op veel plekken langs de IJssel bakstenen gemaakt. Op de filmpjespagina van onze website staat een filmpje met de titel Naar de steenfabriek op Fortmond, en in het overzicht van de fotoalbums staat een album Steenfabriek, met 56 foto's.
Een museum in Olst
Hoeveel er in de bodem van de IJsselvallei te vinden is, laat het Geologisch Museum De IJsselvallei zien. Volgens een artikel in het tijdschrift Cranium van april 2012 begon amateurgeoloog Louis Verhaard dit kleine museum in een zelfgebouwde schuur bij het oude tolhuis uit 1850, even buiten Olst aan de weg naar Raalte. Het museum ging in 1980 open voor publiek, en het draait om de geologie van de IJsselvallei: hoe de vallei is ontstaan, wat de voorlaatste ijstijd met het landschap deed, en welke zwerfstenen er in de omgeving liggen.
Botten uit de zuigputten
Bij het winnen van zand en grind uit de bodem langs de rivier komen soms resten van dieren uit een ver verleden boven. In het museum liggen volgens het artikel vondsten uit zuigputten langs de IJssel, waaronder ribben, kiezen en een stuk van een schedel van de wolharige mammoet, en kiezen, een scheenbeen en een halswervel van een wolharige neushoorn.
Een verdronken bos bij Olst
In hetzelfde museum ligt volgens het artikel ook hout van een verdronken bos bij Olst uit het Vroeg-Holoceen, de tijd kort na de laatste ijstijd. Toen het klimaat warmer werd, groeiden er bossen in de IJsselvallei. Een deel daarvan verdronk later en raakte bedolven onder zand en klei, en zo bleef het hout duizenden jaren bewaard.
Bevroren grond
Tijdens de laatste ijstijd reikte het landijs niet tot in Nederland, maar het was hier wel bitter koud. De bodem was tot diep in de grond bevroren: permafrost. Volgens het artikel in Cranium zijn in het museum in Olst profielen te zien van sporen die de vorst in de bodem van de omgeving heeft achtergelaten, zoals vorstwiggen en polygoonbodems. In dat koude landschap graasden mammoeten en wolharige neushoorns.
Tijd in miljoenen jaren
Bij fossielen gaat het over tijd die bijna niet voor te stellen is. De aarde is ongeveer 4,6 miljard jaar oud. De dinosaurussen stierven ongeveer 66 miljoen jaar geleden uit. Een woelmuiskaakje uit een boring bij Diepenveen, dat ook in het museum in Olst ligt, is naar schatting ongeveer drie miljoen jaar oud, en de mammoeten uit de ijstijd zijn nog veel jonger. Een tijdlijn op een lange strook papier laat goed zien hoe kort de mens nog maar op aarde is.
De bovenbouw in 2018-2019
Groep 6-7-8 was in het schooljaar 2018-2019 een combinatiegroep van 10 leerlingen bij meester Gerard, zo stond op de groepspagina. Tijdens het buitenuurtje en het atelier werkte de groep samen met de kinderen uit groep 1-2-3-4; op de groepspagina van groep 1-2-3-4 staat dat het buitenuurtje op woensdag is en het atelier op vrijdag. Iedere dinsdagochtend ging de groep vanaf 2 oktober naar OBS Dijkzicht voor het derde jaar van het leerorkest.
Leren in de eigen omgeving
De bovenbouw leerde vaker buiten de school. Op woensdag 12 oktober 2016 bezocht groep 6-7-8 voor het project Jong en Oud het infocentrum in Den Nul, waar de kinderen een rondleiding kregen en hoorden over kleding en klompen van vroeger; daarover gaat het bericht Jong en oud. In maart en april 2017 schreef de groep tijdens de Veldtocht over het waterschap en over een bezoek aan Vitens.
Fossielen zoeken in Nederland
Bekende plekken om in Nederland fossielen te zoeken zijn de stranden van Zeeuws-Vlaanderen, zoals bij Cadzand, waar fossiele haaientanden aanspoelen, en de steengroeve bij Winterswijk, met fossielen uit het Trias, waaronder sporen van reptielen. Wie zoekt, houdt zich aan de regels van de plek: in een groeve zoek je alleen waar dat is toegestaan, en in een natuurgebied laat je alles zoals het is.
Thuis verder
Begin samen met uw kind een kleine verzameling van stenen en schelpen. Leg bij elke vondst een briefje met de plek en de datum, zoals echte geologen dat ook doen. Zoek daarna samen op wat u gevonden heeft: is het een gewone kiezel, een stukje vuursteen, of misschien toch een fossiel? Zo leert uw kind kijken zoals een onderzoeker.