Aardappels bij groep 1-2-3! Halverwege september 2014 kwam de aardappel ons lokaal binnen. In de weken daarvoor waren de kinderen gewend geraakt aan het nieuwe schooljaar, en nu was het tijd voor een thema dat dicht bij huis ligt. Want aardappels kennen alle kinderen: van het bord, uit de schuur of van het land naast de deur.
Uit de grond
De eerste vraag die je met jonge kinderen kunt stellen, is heel eenvoudig: waar komt een aardappel vandaan? Sommige kinderen zeggen 'uit de winkel', andere weten al dat aardappels uit de grond komen. Dat is een mooi beginpunt voor een gesprek. Aardappels groeien onder de grond, aan de wortels van een plant die boven de grond groen is. In de nazomer sterft die plant af, en dan zijn de aardappels klaar om geoogst te worden. Op de akkers rondom Den Nul gebeurt dat in september, precies in de weken waarin dit bericht werd geplaatst.
Voor kinderen die het rooien zelf hebben gezien, met tractoren en grote machines op het land, is het extra herkenbaar. Wie het nog nooit heeft gezien, kijkt er voortaan anders naar. Zo leren de kinderen hun eigen omgeving beter kennen. De omgeving van Den Nul is zeer rijk aan natuur en cultuur, en we maken in ons onderwijs graag gebruik van de leefwereld om ons heen.
Kijken, voelen, ruiken
Jonge kinderen leren door te doen. Daarom is het mooi om echte aardappels in de klas te hebben. Kinderen kunnen ze vasthouden en voelen: sommige zijn glad, andere ruw, sommige zijn nog een beetje vies van de aarde. Ze kunnen ruiken hoe een aardappel ruikt, en zien dat er kleine oogjes in de schil zitten. Uit die oogjes kunnen nieuwe spruiten groeien als je een aardappel lang laat liggen. Door goed te kijken en te vergelijken, oefenen de kinderen hun waarneming en leren ze nieuwe woorden: schil, knol, oog, spruit, rooien, poten.
Rekenen met aardappels
Aardappels zijn ook prima rekenmateriaal. Kleuters kunnen aardappels tellen, in groepjes verdelen en op een rij leggen van klein naar groot. Wie heeft de dikste aardappel gevonden, en wie de kleinste? Met een weegschaal kunnen de kinderen ontdekken welke aardappel het zwaarst is, en of twee kleine aardappels samen zwaarder zijn dan één grote. De kinderen van groep 3 kunnen sommetjes maken met aardappels: drie aardappels en nog twee erbij, hoeveel zijn het er dan? Zo wordt rekenen tastbaar en concreet.
In onze groep doen we de instructie van rekenen, waar het kan, met de kleuters en groep 3 samen. Daardoor komen de kleuters al vroeg in aanraking met tellen, cijfers en begrippen, terwijl de kinderen van groep 3 verder oefenen met hun eigen leerstof.
Taal en lezen
Ook voor taal en lezen biedt het thema veel kansen. De kinderen van groep 3 leren in deze weken met Veilig Leren Lezen hun eerste letters en woordjes. Een woord als 'aardappel' is nog te lang om meteen te lezen, maar de kinderen kunnen wel letters zoeken die ze al kennen, en korte woordjes lezen die bij het thema horen. De kleuters kunnen rijmen op aardappel en knol, of luisteren naar een prentenboek over groenten en de moestuin. Kinderen vertellen in de kring wat zij thuis met aardappels doen: wie helpt er mee met schillen, wie eet het liefst friet en wie heeft opa of oma wel eens zien poten?
Creatief met de knol
Een klassieker bij dit thema is stempelen met aardappels. Een volwassene snijdt een aardappel doormidden en snijdt in het snijvlak een eenvoudige vorm, zoals een hartje of een driehoek. De kinderen dopen de aardappel in de verf en stempelen ermee op papier. Zo ontstaan kleurrijke patronen en kunstwerkjes. Kinderen oefenen daarbij hun motoriek en ontdekken hoe je met herhaling een patroon maakt, iets wat ook bij rekenen weer terugkomt.
Proeven
En natuurlijk kun je aardappels ook proeven. Een gekookt aardappeltje smaakt anders dan een gebakken schijfje, en puree voelt weer heel anders in je mond. Door te proeven en te vergelijken, leren kinderen dat hetzelfde product op veel manieren kan worden klaargemaakt. Het is ook een goede gelegenheid om te praten over gezond eten: aardappels horen voor veel gezinnen bij de vaste avondmaaltijd, samen met groente.
Natuurlijk! De Holsthoek
Een thema als dit past bij wie we zijn. Onze school staat tegen de bosrand, midden in een groene omgeving, en we integreren de natuur om ons heen in onze lessen. Rondom de school staan bakken met bloemen, planten en groenten, waarin de kinderen zaaien, kweken en oogsten. In latere jaren werden er ook aardappels gepoot. Zo ervaren de kinderen van dichtbij dat eten niet zomaar in de winkel ligt, maar groeit en verzorgd moet worden.
Thuis verder ontdekken
Wilt u het thema thuis voortzetten? Laat uw kind meehelpen met het wassen of schillen van de aardappels voor het avondeten, en tel samen hoeveel er in de pan gaan. Leg een aardappel op de vensterbank en kijk samen hoe er na een paar weken spruiten uit groeien. Of maak samen een stempelkunstwerk aan de keukentafel. Kinderen vinden het prachtig om te laten zien wat ze op school hebben geleerd, en u leert er misschien zelf ook nog iets van.
Zo zie je maar: met één gewone aardappel kun je in groep 1-2-3 een heleboel leren. Precies zoals we het graag hebben: leren door te kijken, te voelen, te proberen en samen te ontdekken.
Samen ontdekken
Bij een thema als dit werken de kinderen veel samen. Twee kleuters sorteren samen een mand aardappels, een kind van groep 3 leest een woordkaartje voor aan een jonger kind, en in de kring vertellen de kinderen elkaar wat ze ontdekt hebben. In groep 1-2-3 wordt veel gewerkt met coöperatieve werkvormen, waardoor de kinderen van en met elkaar leren. De oudere leerling zorgt voor de jongere leerling bij gezamenlijke activiteiten, en de jongere kinderen kijken op naar wat de ouderen al kunnen. Zo is een thema over aardappels niet alleen een les over groenten, maar ook een oefening in samenwerken, luisteren en helpen.